Hormon adrenokortykotropowy (ACTH)

Hormon adrenokortykotropowy (ACTH), znany również jako kortykotropina lub adrenokortykotropina, to hormon peptydowy wydzielany przez płat przedni przysadki mózgowej. ACTH jest syntetyzowany jako część większego prekursora – proopiomelanokortyny (POMC) w komórkach kortykotropowych (kortykotropach) przysadki mózgowej. POMC jest następnie rozszczepiane do mniejszych peptydów, w tym ACTH. Jego główną funkcją jest stymulacja kory nadnerczy do produkcji i wydzielania kortykosteroidów, takich jak glikokortykosteroidy (np. kortyzol) i mineralokortykoidy (np. aldosteron). ACTH stymuluje również produkcję androgenów nadnerczowych, takich jak DHEA i androstendion.

Wydzielanie ACTH jest regulowane przez czynniki:

• Hormon uwalniający kortykotropinę (CRH) produkowany w podwzgórzu.
• Mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego, w którym wysokie stężenie kortyzolu we krwi hamuje wydzielanie ACTH.
• Rytm dobowy, z najwyższym stężeniem ACTH w godzinach porannych.
• Niektóre cytokiny, takie jak interleukina-6, mogą stymulować wydzielanie ACTH.

ACTH odgrywa kluczową rolę w:

• Regulacji odpowiedzi organizmu na stres.
• Utrzymaniu homeostazy metabolicznej.
• Modulacji reakcji zapalnych.
• Regulacji funkcji układu immunologicznego, poprzez stymulację produkcji kortyzolu, który hamuje reakcje zapalne.

Zaburzenia związane z wydzielaniem lub działaniem ACTH mogą prowadzić do różnych stanów chorobowych, takich jak:

• Choroba Addisona (pierwotna niedoczynność kory nadnerczy).
• Choroba Cushinga (nadczynność kory nadnerczy).
• Wtórna niedoczynność kory nadnerczy (spowodowana niedoborem ACTH).

Pomiary stężenia ACTH we krwi są wykorzystywane w diagnostyce endokrynologicznej do oceny funkcji przysadki mózgowej i nadnerczy. Testy stymulacyjne z użyciem syntetycznej kortykotropiny (ACTH), takie jak test stymulacji ACTH (Synacthen), mogą być stosowane w celu oceny rezerwy nadnerczowej i diagnostyce niedoczynności kory nadnerczy.